Zaburzenia artykulacji (nieprawidłowa wymowa głosek) - diagnoza i terapia u dzieci i dorosłych, Warszawa Ursynów
Najczęstsze rodzaje zaburzeń artykulacji:
Możliwe formy wsparcia:
Na czym polegają zaburzenia artykulacji?
W zależności od głosek, których dotyczą oraz od rodzaju trudności, wyróżnia się różne zaburzenia artykulacji. Każde z nich wymaga odpowiedniej diagnozy i dobrania właściwego sposobu terapii.
Zaburzenia artykulacji to trudności z prawidłową wymową jednej lub wielu głosek. Mogą wynikać z nieprawidłowej pracy narządów mowy (języka, warg, podniebienia miękkiego, czy żuchwy), nieprawidłowej budowy anatomicznej, trudności w różnicowaniu dźwięków mowy lub trudności z koordynacją czuciowo-mięśniową. W efekcie dziecko nie wymawia niektórych głosek zgodnie z normą językową, co może wpływać negatywnie na zrozumiałość jego mowy.
Zaburzenia artykulacji mogą dotyczyć pojedynczej głoski, kilku głosek lub całych grup dźwięków mowy. Najczęściej przejawiają się jako:
- opuszczanie głosek – dziecko pomija głoskę w wyrazie, np. „afa” zamiast „szafa” lub „so” zamiast „sok”,
- zastępowanie głosek – używa innej głoski zamiast prawidłowej, np. „safa” zamiast „szafa” lub „tota” zamiast „kota”,
- zniekształcanie głosek – głoska jest wymawiana, ale w sposób zniekształcony, np. z językiem wsuwanym między zęby lub z bocznym przepływem powietrza.
Rozwój artykulacji przebiega etapami, dlatego dziecko nie musi od początku wymawiać wszystkich głosek prawidłowo. Poszczególne dźwięki pojawiają się w różnym wieku i wymagają odpowiedniej dojrzałości oraz sprawności narządów mowy.
Kiedy skonsultować zaburzenia artykulacji?
Warto skonsultować się z logopedą, gdy:
- wymowa jest trudna do zrozumienia,
- ktoś zastępuje jedną głoskę lub wiele głosek innymi,
- ktoś pomija głoski w wyrazach,
- ktoś zamienia kolejnością głoski lub sylaby w słowach,
- ktoś wymawia głoski w nietypowy sposób,
- trudności utrzymują się mimo wieku dziecka,
- dziecko unika mówienia,
- dziecko niechętnie uczestniczy w rozmowach,
- wymowa dziecka znacząco różni się od wymowy rówieśników,
- występują trudności w rozumieniu poleceń ze słuchu.
Podstawowe etapy terapii zaburzeń artykulacji
Pierwszym krokiem jest ustalenie:
- które głoski są realizowane nieprawidłowo,
- jaki jest mechanizm błędu,
- jakie ćwiczenia będą najbardziej skuteczne
Terapia może obejmować:
- ćwiczenia języka,
- ćwiczenia warg,
- poprawę precyzji ruchów,
- ćwiczenia oddechowe i fonacyjne.
Celem jest przygotowanie aparatu mowy do prawidłowej artykulacji
Dziecko uczy się:
- prawidłowego miejsca artykulacji,
- właściwego ułożenia narządów mowy,
- prawidłowego sposobu przepływu powietrza
Prawidłowa głoska jest ćwiczona kolejno:
- w izolacji,
- sylabach,
- wyrazach,
- zdaniach,
- spontanicznej wypowiedzi.
Celem jest używanie poprawnej wymowy w codziennych sytuacjach.
Metody terapii zaburzeń artykulacji
Ćwiczenia motoryki artykulacyjnej
Służą poprawie sprawności języka, warg i podniebienia.
Obejmują m.in.:
- ćwiczenia pionizacji języka,
- ćwiczenia precyzji ruchów,
- ćwiczenia koordynacji narządów mowy
Ćwiczenia słuchu fonemowego
Pomagają dziecku:
- rozpoznawać różnice między głoskami,
- odróżniać prawidłową i nieprawidłową wymowę,
- kontrolować własną mowę
Ćwiczenia artykulacyjne
Obejmują naukę prawidłowego sposobu realizacji konkretnych głosek.
Ćwiczenia utrwalające
Pozwalają przenieść poprawną wymowę do codziennej komunikacji.
W zależności od przyczyny trudności terapia może obejmować również elementy terapii miofunkcjonalnej, ukierunkowanej na poprawę funkcji mięśni twarzy, języka i jamy ustnej.
Rozwój głosek przebiega etapami. Niektóre pojawiają się wcześniej, inne później, dlatego ocena zawsze zależy od wieku dziecka i rodzaju trudności. Do zakończenia 7. roku życia dziecko powinno prawidłowo wymawiać wszystkie głoski.
Nie każda różnica w wymowie oznacza wadę. Każdą wątpliwość warto skonsultować, bo jeśli trudność utrwala się, to wpływa na zrozumiałość mowy i jest ją trudniej wycofać.
Przyczyny mogą być różne – od niedojrzałości artykulacyjnej, przez trudności w pracy języka, po problemy z różnicowaniem dźwięków mowy.
Codzienne ćwiczenia i zabawy językowe będą wspierać rozwój mowy dziecka, ale dobór ćwiczeń powinien wynikać z zaleceń terapeuty.
Czas terapii zależy od rodzaju trudności, liczby nieprawidłowych głosek, wieku dziecka oraz regularności ćwiczeń.