Trudności w komunikacji - diagnoza i terapia osób ze złożonymi potrzebami komunikacyjnymi (AAC)
Możliwe formy wsparcia:
Czym jest komunikacja wspomagająca i alternatywna (AAC)?
Niektóre dzieci i osoby dorosłe mają trudności z porozumiewaniem się za pomocą mowy lub nie mogą mówić wcale. W takich sytuacjach skuteczną formą wsparcia może być komunikacja alternatywna i wspomagająca (AAC – Augmentative and Alternative Communication).
AAC nie zastępuje rozwoju mowy, lecz umożliwia skuteczne porozumiewanie się z otoczeniem. Odpowiednio dobrane metody komunikacji pomagają wyrażać potrzeby, emocje, wybory i uczestniczyć w życiu codziennym, jednocześnie wspierając rozwój kompetencji komunikacyjnych.
Kiedy komunikacja wspomagająca i alternatywna (AAC) może być potrzebna?
Dziecko nie mówi lub używa jedynie pojedynczych dźwięków i nie potrafi skutecznie przekazywać swoich potrzeb.
Mowa jest bardzo uboga lub mało zrozumiała, przez co dziecko lub dorosły ma trudności z komunikowaniem się z otoczeniem.
Dziecko lub dorosły ma trudności zarówno z odbiorem, jak i przekazywaniem informacji, co utrudnia codzienne funkcjonowanie.
Niektóre schorzenia i zaburzenia rozwoju mogą powodować trwałe lub czasowe ograniczenia w komunikowaniu się.
AAC może być również wsparciem dla osób, które utraciły możliwość mówienia na skutek choroby lub urazu.
Kiedy warto skonsultować się z terapeutą AAC?
- dziecko nie rozwija mowy zgodnie z oczekiwaniami,
- ktoś nie potrafi skutecznie komunikować swoich potrzeb,
- ktoś często reaguje frustracją z powodu trudności w porozumiewaniu się,
- ktoś używa jedynie gestów lub pojedynczych dźwięków,
- mowa jest bardzo ograniczona lub niezrozumiała,
- rodzice zastanawiają się, czy wdrożenie AAC mogłoby ułatwić dziecku codzienne funkcjonowanie.
Jakie są etapy wdrażania komunikacji alternatywnej (AAC)?
Terapeuta ocenia możliwości komunikacyjne dziecka, poziom rozumienia mowy, sposób wyrażania potrzeb oraz funkcjonowanie poznawcze i ruchowe.
Na podstawie diagnozy dobierany jest sposób komunikacji najlepiej odpowiadający możliwościom i potrzebom dziecka.
Dziecko stopniowo uczy się wykorzystywać wybraną metodę komunikacji podczas zajęć i stopniowo przenosi nabyte umiejętności na codzienne sytuacje.
Terapia obejmuje również współpracę z rodziną i – w razie potrzeby – z przedszkolem lub szkołą, aby AAC było wykorzystywane w codziennym życiu.
Metody stosowane w komunikacji wspomagającej i alternatywnej (AAC)
Diagnoza kompetencji komunikacyjnych
Pozwala określić mocne strony, potrzeby oraz możliwości komunikacyjne dziecka i dobrać odpowiednią formę wsparcia.
Dobór indywidualnej metody AAC
Terapeuta wybiera rozwiązanie najlepiej dopasowane do wieku, możliwości poznawczych, sprawności ruchowej oraz potrzeb komunikacyjnych pacjenta.
Nauka korzystania z pomocy komunikacyjnych
Podczas terapii dziecko uczy się wykorzystywać wybraną metodę do wyrażania potrzeb, zadawania pytań, dokonywania wyborów i prowadzenia prostych rozmów.
Współpraca z rodziną i otoczeniem
Rodzice oraz osoby z najbliższego otoczenia uczą się, jak wspierać dziecko w codziennym korzystaniu z AAC i tworzyć sytuacje sprzyjające komunikacji.
Rozwijanie kompetencji komunikacyjnych
Terapia koncentruje się nie tylko na obsłudze pomocy komunikacyjnych, ale przede wszystkim na rozwijaniu umiejętności skutecznego porozumiewania się w różnych sytuacjach życia codziennego.
Najczęściej zadawane pytania dotyczące komunikacji wspomagającej i alternatywnej (AAC)
Nie. Badania oraz doświadczenie kliniczne pokazują, że AAC nie hamuje rozwoju mowy, a często wspiera rozwój komunikacji i języka.
Jeżeli dziecko ma trudności z porozumiewaniem się, nie warto czekać na rozwój mowy. Im wcześniej zostanie zapewniona skuteczna możliwość komunikacji, tym większa szansa na rozwój kompetencji komunikacyjnych.
Nie. Z komunikacji alternatywnej i wspomagającej korzystają również osoby, których mowa jest znacznie ograniczona lub mało zrozumiała.
Podczas wizyty terapeuta ocenia sposób komunikowania się dziecka, jego możliwości oraz potrzeby, a następnie proponuje najbardziej odpowiednią formę wsparcia.
Tak. Zaangażowanie rodziców i najbliższego otoczenia jest jednym z najważniejszych elementów skutecznego wdrażania komunikacji alternatywnej.
System do komunikacji jest dobierany indywidualnie w zależności od tego, jakie zachowania komunikacyjne są obserwowane w czasie spotkań z pacjentem. Różne systemy do komunikacji mają określone cechy przez co różnią się dopasowaniem do użytkownika. W Gabinecie posługujemy się systemami: Mówik, PECS, Boardmaker, OpenSymbols, Makaton, Słowik, CoughDrop, Grid oraz matryce PODD.