Seplenienie – diagnoza i terapia wad wymowy u dzieci i dorosłych, Warszawa Ursynów
Podobnie trudności:
Możliwe formy wsparcia:
Czym jest seplenienie?
Seplenienie (sygmatyzm) to jedna z najczęściej występujących wad wymowy. Polega na nieprawidłowej realizacji głosek trzech szeregów, czyli:
- Ś, Ź, Ć, DŹ (głoski ciszące),
- S, Z, C, DZ (głoski syczące),
- SZ, Ż, CZ, DŻ (głoski szumiące).
Dziecko może zastępować jedne głoski innymi, zniekształcać ich brzmienie lub wymawiać je w sposób niezgodny z normą językową. W efekcie mowa może być mniej zrozumiała, a trudności mogą utrudniać komunikację, naukę czytania i pisania oraz wpływać na pewność siebie dziecka.
Rodzaje seplenienia
W czasie wymowy język wysuwa się pomiędzy zęby, co powoduje charakterystyczne zniekształcenie głosek. Zniekształcenie może obejmować wszystkie trzy szeregi głosek lub tylko jeden z nich, np. s, z, c, dz.
Powietrze podczas wymawiania głosek wydostaje się bokiem języka zamiast jego środkiem. Powoduje to charakterystyczne, często bardzo słyszalne zniekształcenie głosek.
Dziecko może zastępować trudniejsze głoski prostszymi, np. zamieniać głoski szeregu szumiącego na głoski szeregu syczącego.
Język układa się zbyt blisko zębów lub opiera się o nie, przez co głoski tracą swoje prawidłowe brzmienie.
Nieprawidłowa artykulacja wynika z niewłaściwego udziału warg i zębów podczas wymawiania głosek.
Powietrze częściowo przedostaje się przez nos, co zmienia brzmienie głosek i sprawia, że stają się one niewyraźne.
Kiedy warto skonsultować seplenienie z logopedą?
Warto zgłosić się do logopedy, gdy:
- dziecko wsuwa język między zęby podczas mówienia,
- głoski Ś, Ź, Ć, DŹ, S, Z, C, DZ, SZ, Ż, CZ lub DŻ brzmią nieprawidłowo,
- dziecko zastępuje jedne głoski innymi, np. mówi „safa” lub „siafa” zamiast „szafa”,
- wymowa jest mało zrozumiała dla otoczenia,
- trudności utrzymują się dłużej, niż wynika to z naturalnego rozwoju mowy,
- pojawiają się trudności z czytaniem lub pisaniem związane z nieprawidłową wymową.
Jakie są etapy terapii seplenienia?
Terapeuta określa rodzaj seplenienia, jego przyczynę oraz ocenia funkcjonowanie narządów mowy.
W zależności od potrzeb terapia obejmuje ćwiczenia języka, warg, policzków, prawidłowego toru oddechowego oraz naukę prawidłowego połykania.
Dziecko uczy się prawidłowego ułożenia języka oraz sposobu wymawiania danej głoski. Dziecko stopniowo uczy się wypowiadać ćwiczoną głoskę w izolacji, w sylabach, w wyrazach i w zdaniach.
Poprawna wymowa jest stopniowo utrwalana w sylabach, wyrazach, zdaniach i spontanicznych wypowiedziach, tak aby dziecko stosowało ją w codziennej komunikacji.
Metody terapii seplenienia
Ćwiczenia motoryki narządów artykulacyjnych
Mają na celu poprawę sprawności języka, warg, policzków i żuchwy. Dzięki nim dziecko uczy się wykonywać ruchy niezbędne do prawidłowej realizacji głosek.
Ćwiczenia oddechowe
Wspierają wypracowanie prawidłowego toru oddechowego oraz kontrolę siły i kierunku strumienia powietrza podczas mówienia, co ma istotne znaczenie w terapii seplenienia.
Ćwiczenia słuchu fonemowego
Pomagają dziecku rozróżniać podobnie brzmiące głoski oraz dostrzegać różnice między wymową prawidłową i nieprawidłową. Jest to ważny element utrwalania poprawnej artykulacji.
Wywoływanie i utrwalanie prawidłowej wymowy głosek
Terapeuta stopniowo uczy prawidłowego ułożenia narządów mowy i sposobu wymawiania głosek, a następnie utrwala ich poprawną realizację – od pojedynczych dźwięków, przez sylaby i wyrazy, aż do swobodnej mowy.
Ćwiczenia automatyzujące poprawną wymowę
Ich celem jest przeniesienie prawidłowej artykulacji do codziennych sytuacji komunikacyjnych, tak aby dziecko stosowało właściwą wymowę podczas spontanicznych wypowiedzi.
W zależności od przyczyny trudności terapia może obejmować również elementy terapii miofunkcjonalnej, ukierunkowanej na poprawę funkcji mięśni twarzy, języka i jamy ustnej.
Najczęściej zadawane pytania dotyczące seplenienia
Rozwój wymowy przebiega indywidualnie, jednak w przypadku głoski „ś” powinno się ją prawidłowo wymawiać w 3. roku życia, natomiast w przypadku głosek „s” i „z” w 4. roku życia. Jeśli trudności utrzymują się lub budzą niepokój rodziców, warto skonsultować dziecko z logopedą.
Niektóre trudności są etapem rozwoju (np. zastępowanie głosek), ale utrwalone nieprawidłowe wzorce zwykle nie znikają same i wymagają wsparcia logopedycznego.
Czas terapii zależy od przyczyny seplenienia, wieku pacjenta, regularności zajęć i wykonywania ćwiczeń w domu.
Tak, terapię seplenienia warto rozpocząć nawet w 3. roku życia, gdyż wada ta szybko się utrwala. W konsekwencji późniejsze rozpoczęcie terapii może oznaczać dłuższą pracę i trudniejszą eliminację nieprawidłowej wymowy.